Inhoud

    1. Een Amsterdamse oudgediende krijgt een nieuwe jasje in het noorden
    2. De ‘Klank tussen hemel en aarde’ leeft voort met de 4 CD-box ‘Verborgen Parels van Michaël Maarschalkerweerd’
    3. Een oorbaar orgel voor de tentoonstelling ‘Maarschalkerweerd geëxposeerd’
    4. Het Atelier van Michaël Maarschalkerweerd
    5. De Orgelgeschiedenis van de St. Catharinakathedraal in Utrecht
    6. Michaël Maarschalkerweerd: bevlogen klankkunstenaar
    7. Dé klank tussen hemel en aarde
    8. Galante klanken in de Gasthuiskapel
    9. Het geheim van de St. Hildegardiskerk
    10. Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015 informatiebijeenkomst
    11. Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015 persbijeenkomst

www.maarschalkerweerd.info

Maarschalkerweerd & Zoon Facebook-pagina

 

Een oorbaar orgel voor de tentoonstelling ‘Maarschalkerweerd geëxposeerd’

[Philip van den Berg – 23 juni 2015] Inmiddels is de opbouw van het orgel door Elbertse Orgelmakers afgerond en is het instrument gestemd. Het resultaat mag er zijn: zowel optisch als met haar krachige, warme klank harmonieert het orgel uitstekens in haar nieuwe, tijdelijke omgeving. Met dank aan de Nicolaïkerk, de St. Mauritiuskerk de Rheden en Jos en Hans Elbertse.

IMG_6119 IMG_6123 IMG_6118

[Philip van den Berg – 19 juni 2015] Vandaag zijn Jos Elbertse en collega Richard begonnen het orgel op te stellen. Na een halve dag stond de kast (zonder panelen en frontpijpen) en waren de balgen, de wellenborden, de manuaalklaviatuur en de windlade geplaatst.

 IMG_6059 IMG_6068 IMG_6085

IMG_6067 IMG_6071 IMG_6074 IMG_6078 IMG_6087 IMG_6063

[Philip van den Berg – 31 mei 2015] In het kader van het Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015 vindt van 27 juni tot en met 13 september in de Utrechtse Nicoläikerk de tentoonstelling ‘Maarschalkerweerd geëxposeerd’ plaats. Hiertoe stellen Elbertse Orgelmakers, hoofdsponsor van het herdenkingsjaar, en de Rooms Katholieke parochie Rheden welwillend een bespeelbaar historisch orgel van deze bouwer beschikbaar. Reden om dit instrument onder de aandacht te brengen en een aandacht te vragen voor een restauratie die het orgel weer in de originele staat moet brengen. Een aangepaste versie van dit artikel verschijnt in de Orgelvriend van juli/augustus 2015.

Eind 19e eeuw wordt het aantal parochianen van de O.L.V. ten Hemelopnemingkerk aan de Biltstraatkerk te Utrecht te groot. Daarom wordt besloten De Bilt van een eigen kerkgebouw te voorzien, dat in 1894 in gebruik kan worden genomen en 200 zitplaatsen telt. Verschillende kunstenaars van het St. Bernulphusgilde zijn verantwoordelijk voor ontwerp en inrichting. Alfred Tepe tekent het gebouw, Otto Mengelberg verzorgt de ramen en de beschildering van het priesterkoor, Friedrich Wilhelm Mengelberg restaureert de op een veiling verkregen 18e eeuwse communiebanken en Michaël Maarschalkerweerd levert het orgel, zij het blijkens het bedrijfsarchief pas in 1908 (sommige bronnen noemen 1911 als het jaar van de ingebruikname). Het krijgt de onder aan dit artikel vermelde dispositie, een winddruk van 74 mm en een fraaie eiken neogotische kast, welke veel lijkt op die van het jubée-orgel uit 1874 in de St. Catharinakathedraal te Utrecht.

Wanneer eind jaren 1930 ook deze kerk te klein is geworden, begint men plannen te maken voor een nieuw onderkomen. In 1955 verrijst naast het oude gebouw de nieuwe St. Michaëlkerk naar een ontwerp van archictectenbureau Koldeweij uit Voorschoten. Dat zelfde jaar plaatst de fa. J.J. Elbertse & Zoon daar een nieuw twee klaviers instrument. Het Maarschalkerweerd-orgel wordt naar de St. Mauritiuskerk in Rheden overbracht waar later de dispositie enigszins wordt gewijzigd.

Toen deze kerk recent haar deuren moest sluiten, werd het orgel in afwachting van een nieuwe bestemming opgeslagen bij de orgelmakers Elbertse in Soest. Deze zullen het gedurende genoemde tenstoonstelling kostenloos speelbaar opstellen in het koor van de Nicolaïkerk. Tevens zal de oorspronkelijke dispositie door hen in ere worden hersteld. Hoe u als lezers van de Orgelvriend deze restauratie financiëel kunt ondersteunen leest u binnenkort op http://www.maarschalkerweerd.info.

Rheden Sint Mauritiuskerk 1
Het orgel op de galerij in Rheden – Foto: Janco Schout ©

Manuaal: C-f”’
Prestant 8 vt C-H open, hout, buiten lade afgevoerd; rest metaal: c-g’ in front, gis’-f”’ op lade
Holpijp 8 vt B/D; gedekt, C-H hout, rest metaal; discant registerknop vermeldt ‘Fluit travers 8 vt’
Viola di Gamba 8 vt af c; 1971 afgezaagd tot Nazard 2 2/3, opgeschoven, deels van stemringen voorzien
Salicionaal 4 vt geheel open
Fluit 4 vt C-h hout, gedekt, rest open, metaal, 1971 deels van stemringen voorzien

Pedaal: C-d’
aangehangen

Het bedrijfsarchief van de Firma Maarschalkerweerd & Zoon vermeldt dat de Fluit 4 vt dat dit register geheel hout en gedekt is. Dat is aannemelijk omdat Michaël Maarschalkerweerd op een klavier nooit uitsluitend twee open vier-voets registers plaatste. De factuur van het nog aanwezig houten groot en klein octaaf doet denken aan Laukfhuff. Het gebruik van een geheel houten factuur past in de oriëntatie op de zuidduitse orgelbouw die we in het eerste decennium van de vorige eeuw bij Michaël Maarschalkerweerd aantreffen. Mogelijk is het metalen pijpwerk op een later tijdstip geplaatst. De pijp c’ heeft de insripctie ‘Cornet’, zodat dit eventueel een viervoets koor van dit register uit een ander orgel of uit voorraad betreft. De rond 1971 over de expressions aangebrachte stemringen van c” tot f”’ kunnen er op duiden dat dit een ouder register betreft. Nader onderzoek zal hier uitsluitsel moeten brengen.

Gebruikte bronnen:

  • reliwiki
  • Gedenkboekje W. Elsing, 2003
  • Dispositieboekje fa. J.J. Elbertse & Zoon
  • Bedrijfsarchief firma Maarschalkerweerd & Zoon
  • Inventarisatie Bart van Buitenen 2007 voor de Orgelencyclopedie

Rheden Sint Mauritiuskerk 3
De kast lijkt op die van het voormalige jubée-orgel in de St. Catharinakathedraal te Utrecht – foto: Janco Schout ©

www.maarschalkerweerd.info

Maarschalkerweerd & Zoon Facebook-pagina

De Orgelgeschiedenis van de St. Catharinakathedraal in Utrecht

Tekst programmaboekje openingsconcert ‘Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015’ St. Catharinakathedraal te Utrecht, 27 februari 2015 – Philip van den Berg, initiator en voorzitter Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015.

In de geschiedenis van de St. Catharinakathedraal komen zeven orgels voor. Op een schilderij van Pieter Saenredam uit 1636, toen de kerk bij de protestanten in gebruik was, zien we aan de noordmuur van het zuidertransept een klein gotisch instrument. Een ander klein orgel, vermoedelijk afkomstig uit de oude O.L.V. schuilkerk aan de Dorstige Hartsteeg, moet rond 1841-42 op de toenmalige orgelgalerij achter in de kerk zijn geplaatst. Het had zeven stemmen en dook in 1902 in Utrechtse St. Josephkerk op, waar het tot 1919 dienst deed (bron: Rogér van Dijk). Een derde orgel bevond zich tussen 1874 en omstreeks 1964 op het fraaie doksaal of jubée van Friedrich Wilhelm Mengelberg (1837-1919) aan de ingang van het koor. Het éénklaviers instrument van Maarschalkerweerd & Zoon had vijf stemmen en trof ik onlangs in gehavende staat aan in de Église St. Denis te Senlisse bij Parijs. Het is de hoop dat zowel het waardevolle doksaal, dat momenteel tegen de oude orgelgalerij is geplaatst, als het nog altijd bijzonder fraai klinkende jubée-orgel, ooit hun oorspronkelijke plaats weer mogen innemen. In 1903 volgde het hieronder beschreven hoofdorgel van Maarschalkerweerd & Zoon, in 1971 het kabinetorgel van een onbekende bouwer in de Vredeskapel, vervolgens het in 1979 door J.J. Elbertse & Zn gebouwde kistorgel en in 2012 het Gray-koororgel.

Maarschalkerweerd-jubéé-orgel St. Catharinakathedraal Utrecht

Het jubée met het Maarschalkerweerd-koororgel uit 1874, gefotografeerd in 1919. foto: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

In het bedrijfsarchief van de firma Maarschalkerweerd & Zoon bevinden zich drie ongedateerde dispositieopgaven voor de St. Catharinakathedraal. Deze zijn mogelijk opgesteld rond 1878, het 25-jarig jubileum van het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie. Één voorstel betreft een iets forsere uitvoering van de tweeklaviersdispositie van 1903 met beduidend meer tongwerken. Het is echter een tweede dispositie die interesse wekt: een drieklaviers orgel met 41 stemmen, waar onder negen tongwerken:

  • Pedaal: Open Subbas 16 vt, Gedekt 16 vt, Octaaf 8 vt, Gedekt 8 vt, Octaaf 4 vt, Bazuin 16 vt, Trombone 8 vt, Clairon 4 vt
  • Grootmanuaal: Prestant 16 vt, Bourdon 16 vt, Octaaf 8 vt, Bourdon 8 vt, Flûte harmonique 8 vt, Violon 8 vt, Prestant 4 vt, Flûte octaviante 4 vt, Octaaf 2 vt, Mixtuur III-V, Cornet V, Basson 16 vt, Trompet 8 vt, Clairon 4 vt
  • Tweede Manuaal: Gedekt 16 vt, Prestant 8 vt, Roerfluit 8 vt, Salicionaal 8 vt, Octaaf 4 vt, Roerlfuit 4 vt, Nazard 3 vt, Wouldfluit 2 vt, Mixtuur III, Trompet 8 vt
  • Derde Manuaal: Holpijp 8 vt, Viola di Gamba 8 vt, Fluit travers 8 vt, Quintadeen 8 vt, Flûte octaviante 4 vt, Salicet 4 vt, Piccolo 2 vt, Basson Hobo 8 vt, Clarinet 8 vt

De kosten hiervoor bedragen exclusief kast fl 22.000 een bedrag dat hoogstwaarschijnlijk buiten het financiële bereik van de kathedraal lag. Zo kwam het grote orgel er pas in 1903, betaald uit een collecte onder de parochies van de stad Utrecht, en kon het pas in 1910 worden voltooid.

HUA_80949_v4

Michaël Maarschalkerweerd en een pastoor voor het grote orgel omstreeks 1910. Foto: Het Utrechts Archief

Verder informatie over het grote Maarschalkerweerd-orgel van 1903 treft u aan op www.paulhoudijk.nl.

www.maarschalkerweerd.info

Maarschalkerweerd & Zoon Facebook-pagina

Michaël Maarschalkerweerd: bevlogen klankkunstenaar

Tekst programmaboekje openingsconcert ‘Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015’ St. Catharinakathedraal te Utrecht, 27 februari 2015 – Philip van den Berg, initiator en voorzitter Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015.

175 jaar geleden werd in Utrecht een orgelmakerij opgericht die ongeveer 25 jaar later de naam kreeg welke thans nog tot de verbeelding spreekt: Maarschalkerweerd & Zoon. En daarmee zijn we meteen aanbeland bij wat de orgelbouw van met name Michaël Maarschalkerweerd (1838-1915) zo bijzonder maakt: de verbeelding. Nemen de geschiedenis van deze begaafde Utrechter en van z’n orgelmakerij ons al mee naar de romantiek van de 19e eeuw, het zijn vooral z’n orgels die de bespeler, de kerkzanger en de toehoorder in een wereld van harmonie, schoonheid en inspiratie doen treden, ergens ‘tussen hemel en aarde’

Michaël Maarschalkerweerd

Michaël Maarschalkerweerd op middelbare leeftijd, mogelijk in 1890 toen de orgelfirma 50 jaar bestond Foto: Museum Catharijneconvent

Vandaag openen we officieel het Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015. We memoreren dat exact 100 jaar geleden Michaël Maarschalkerweerd na een buitengewoon productief en bewogen leven door z’n Schepper tot z’n rust werd geroepen. Uit de in de vakpers  overgeleverde betuigingen van medeleven rond zijn sterven blijkt dat hij buitengewoon gewaardeerd werd door vakgenoten, musici van uiteenlopende denominaties, geestelijken en klanten. Voor een uitgebreid overzicht van het leven en werken van Michaël Maarschalkerweerd verwijs ik naar de publicatie ‘Maarschalkerweerd & Zoon, in kerkorgels’ van Paul Houdijk, beschikbaar op www.paulhoudijk.nl.

Michaël Maarschalkerweerd kon het vak van orgelbouwer onder relatief gunstige omstandigheden uitoefenen: de Nederlandse samenleving bevond zich in zich in rustig vaarwater, de welvaart nam toe en de kunst en de cultuur bloeiden op. Daarbij zorgden de wederopbouw van de Nederlandse Room Katholieke kerk en de daarmee gepaarde gaande heroriëntatie op de gotiek en het gregoriaans voor een ongekende stimulans van de kerkbouw, de kerkmuziek en de orgelbouw. En ook het onstaan van verschillende nieuwe protestante kerkdenominaties rond de eeuwwisseling heeft de firma Maarschalkerweerd & Zoon meerdere opdrachten opgeleverd.

Daarmee raken we een belangrijk kenmerk van de Michaël Maarschalkerweerd: z’n orgelbouw was waar katholiek, allesomvattend (dus nog meer dan ‘oecumenisch’). Of de bestemming nu een kleine kloosterkapel, een protestant bedehuis, een rooms-katholieke parochiekerk, een kathedraal of een concertzaal betreft, z’n orgels werden op maat gemaakt voor hun taak en blinken uit door soevereine klankschoonheid.

Michaël Maarschalkerweerd ontwikkelde vanuit het Hollandse klassieke orgel van z’n vader Pieter Maarschalkerweerd met buitenlandse invloeden en de laatste technologische ontwikkeling een orgeltype dat vele vaderlandse orgelmakers tot voorbeeld heeft gediend: het Moderne Nederlandse Orgel. Daarbij onderscheidde hij twee concepten: het eerste met een zacht tweede of derde positief, al dan niet in een echokast, en het tweede met een krachtig récit in een crescendokast. Voor verdere informatie over deze concepten zie www.maarschalkerweerd.info.

Drie belangrijke aspecten maken Michaël Maarschalkerweerd als orgelbouwer onderscheidend. Hij beheerste het samenspel van ambacht, techniek, kunst en esthetiek als geen ander en blonk in ieder van deze elementen uit. Daarbij wist hij z’n disposities, mensuren en intonatie tot een vrijwel perfecte eenheid te smeden die zijn orgels een hoogstaande, harmonische, warme, rustgevende, indrukwekkende klank geven. Tevens was hij een gelovig man en een actief kerkmusicus als koorzanger en organist hier in de kathedraal. Zodoende wist hij precies welke eisen de eredienst aan de orgelbouw stelde en moet hij daardoor ook zijn geïnspireerd. Tenslotte stond hij altijd open voor invloeden en adviezen van derden, waardoor hij z’n orgeltype bleef ontwikkelen: ook in het laatste decennium in zijn actieve loopbaan als orgelbouwer voegde hij nieuwe elementen aan zijn concept 1 toe, zoals zuid-duitse houten fluiten en tertsmixturen. Zo komt Michaël Maarschalkerweerd op ons over als bevlogen klankkunstenaar in dienst van de kunst en de kerk.

Dankzij de herwaardering van Maarschalkerweerd-orgels vanaf de jaren 1980 onder impuls van Paul Houdijk en later ook door Jos Laus volgden er vele geslaagde orgelrestauraties. Mede doordat Michaël Maarschalkerweerd zijn instrumenten zeer degelijk bouwde, zijn er relatief veel in al dan niet oorspronkelijke opzet bewaard gebleven. Vanavond gaat u één van z’n mooiste instrumenten horen, als solo- en als begeleidingsinstrument. En ook al is in de loop van jaren de klank iets getemperd, u hoort in dit instrument de verheffende en verheven schoonheid van het volledige klankenpalet uit het atelier van Michaël Maarschalkerweerd. U gaat labialen en tongwerken horen, principalen, fluiten en strijkers alsmede trompetten, bazuin, hobo en klarinet van Nederlandse, Franse en Duitse herkomst. Dit alles heeft de bouwer tot een inspirerende eenheid weten te smeden: het is geen Franse noch Duitse klank, het is de klank van Michaël Maarschalkerweerd tussen ‘hemel en aarde’.

Vandaag is het honderd jaar geleden dat Michaël Maarschalkerweerd is overleden.  Dit gedenken we niet alleen, maar vieren we ook met het ‘Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015’ of kort, het ‘Maarschalkerweerdjaar 2015’, waarin zeker 150 concerten, bespelingen, excursies en lezingen staan gepland, alsmede een tentoonstelling en een symposium.  Vanavond gedenken en vieren we Michaël Maarschalkerweerd met het openingsconcert van ‘zijn’ jaar in ‘zijn’ kathedraal. En met de onthulling van een gedenkplaat, welke binnenkort op de binnenplaats van het Museum Catharijneconvent zal worden aangebracht, waar zich de ingang van het atelier van de firma Maarschalkerweerd & Zoon bevond.

Voor de totstandkoming van dit concert en de overige activiteiten van de Stichting ‘Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015’ zijn we bijzondere dank verschuldigd aan de St. Catherinakathedraal, het Museum Catharijneconvent, de vanavond meewerkende musici en vrijwilligers, de leden van het comité van aanbeveling alsmede onze sponsoren het Prins Bernhardcultuur fonds / Drs. Henri Roovers Fonds, het Mondriaanfonds, het kfHeinfonds, de Meindersma-Sybenga Stichting, de Orde van Malta Associatie Nederland, de Nicolaïkerk Utrecht, Adema’s Kerkorgelbouw, Elbertse Orgelmakers, Flentrop Orgelbouw, Johannus Orgelbouw, Orgelmakerij Steendam, Verschueren Orgelbouw en Van Vulpen Orgelbouw. En persoonlijk wil ik mijn dank uitspreken aan een zevental personen die mij, soms al vanaf m’n studententijd, hebben aangemoedigd en gesteund het spoor van Michaël Maarschalkerweerd te volgen: Paul Houdijk, Cintha de Vreede, Ton Mulder, Gerco Schaap, Hans Elbertse, Jos Laus en Bart van Buitenen.

www.maarschalkerweerd.info

Maarschalkerweerd & Zoon Facebook-pagina

Dé klank tussen hemel en aarde

Welkomswoord Openingsconcert ‘Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015’ St. Catharinakathedraal te Utrecht, 27 februari 2015 – Philip van den Berg, initiator en voorzitter Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015.

Goedenavond en van harte welkom namens het bestuur van de Stichting Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015. Wij danken bestuur, koster en medewerkers van de Catharinakathedraal voor hun gastvrijheid, het directie en medewerkers van het Museum Catharijneconvent voor haar ondersteuning, onze overige sponsoren die u terugvindt in het programmaboekje en vooral de musici die vanavond onvergetelijk zullen maken.

Éen daarvan, Paul Houdijk, liep ik eind jaren ’80 hier in deze kathedraal tegen het lijf, kort na het afronden van z’n doctoraalscriptie Muziekwetenschappen over ‘Maarschalkerweerd & Zoon’. Daaruit is een jarenlange vruchtbare dialoog over het geheim van vooral ‘Zoon’ Michaël Maarschalkerweerd ontstaan, waarbij enige lessen op het kathedraalorgel en Pauls gelijknamige publicatie uit 2008 voor nieuwe impulsen zorgde. Zo is in de loop van 2011 bij mij het idee voor het herdenkingsjaar onstaan. Eind 2013 hebben we de koppen bij elkaar gestoken en sind midden vorig jaar is er de Stichting Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015 met Paul Houdijk, Ton Mulder, Cintha de Vreede en mijzelf. Onder onze slogan, ‘dé klank tussen hemel en aarde’ zullen er dit jaar tijdens de Muziektour meer dan 150 concerten en andere orgelevenementen worden georganiseerd alsmede een tentoonstelling en een symposium, waarover u in het programmaboekje, de muziektour en op onze website www.maarschalkerweerd.info meer kunt lezen. En hoewel er dit jaar al meerdere concerten hebben plaatsgevonden, onder meer in Zaltbommel, Zwolle en Amsterdam, openen we vandaag officiëel het Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015.

Vandaag precies een eeuw geleden, de Eerste Wereldoorlog was in volle gang, werden in het pand Zuilenstraat 14, dat grenst aan de binnenplaats van het huidige Museum Catherijneconvent, twee rouwberichten geschreven. Eén namens de familie door de weduwe mevr. M.E. Maarschalkerweerd-Disselhof en één namens het personeel van de firma Maarschalkerweerd & Zoon door C.H. van Brussel.  Na een ziekbed van twee jaar was eerder die dag Michaël Maarschalkerweerd op 76-jarige leeftijd komen te overlijden. Enige dagen later vond hier in zijn geliefde kathedraal onder grote publiek belangstelling en begeleid door gregoriaanse requiemzang van ‘zijn’ St. Gregorius Magnus’ koor van de uitvaart plaats. Na een plechtigheid in de kapel van de St. Barabarabegraafplaats werd hij daar bijgezet.

Uit de vele rouwbetuidingen die in de vakbladen volgden blijkt dat Michaël Maarschalkerweerd bijzondere waardering genoot als orgelbouwer, mede-vernieuwer van de kerkmuziek, en als mens. Wat hem als orgelbouwer zo bijzonder en geliefd bij zowel roomse katholieke als protestante en seculiere klanten maakte, is dat hij uitblonk in alle relevante apsecten van het vak:

  • Degelijkheid – Hij bouwde of verbouwde met z’n vader meer dan 200 orgels waarvan er rond de 125 vandaag nog bestaan. Bij mijn weten bestaan van zeven[i] uit de stad Utrecht verdwenen MM orgels er nog zes.
  • Netwerken – hij was redactielid van Het Orgel, lid van het RK Orgelbouwersconsortium, lid van het St. Bernulphusgilde, lid van kunstkring De Violier en stond op goede voet met tal van prominente en invloedrijke organisten, adviseurs, architecten, kunstenaars en geestelijken.
  • Openheid – Hij stond open voor raad van alle kanten en reisde door Europa om nieuwe klanken en technieken te beproeven en in zijn orgelconcept op te nemen; zo bleeft hij tot op het laatst z’n klankbeeld ontwikkelen en vernieuwen.
  • Harmonische klank – Opvallend zijn de harmonische warme klank, van zacht en poetisch tot krachtig en breed maar nooit overheersend, de doordachte opzet van ieder orgel, de evenwichtige kastontwerpen. Michaël Maarschalkerweerd was begaafd met buitengewone muzikale en vaktechnische talenten. Hij bezat iets bijzonders, wat andere orgelbouwers minder hadden: met z’n mensuren en intonatie wist hij een volkomen klank te creeëren die ook vandaag nog bij de toehoorders gevoelens van harmonie, schoonheid, eerbied en vreugde oproept.
  • Religieus besef – Als organist en koorzanger in deze kathedraal en als pleitbezorger van de verbetering van de kerkmuziek bezat hij een goed besef wat de vereisten aan een orgel waren voor een waardige eredienst in kerken van uiteenlopende denominatie.

Als Utrechts stadsparochiaan heeft Michaël Maarschalkerweerd de verrijking van het interieur van deze kathedraal op de voet kunnen volgen en was hij hier nauw bij betrokken. [… 1860-1903 uitbreiding, 1871 doxaal/jubée dat zich thans achter in de kerk bevindt, 1874 kleine jubéé-orgel, onlangs door mij teruggevonden, beschilderingen; organist jubée-orgel ‘tussen hemel en aarde’; hopelijk keren jubée en orgel ooit op hun plaats terug].

Vanochtend tijden het ‘Onze Vader’ moest ik ongewild aan de klank van Michaël Maarschalkerweerd denken. Bij het ‘U wil geschiede, gelijk in de hemel, alzo ook op de aarde’ passen de zachte, rijke, hemelse klanken die u ook vanavond zult horen. Bij het ‘want van u is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkhied in der eeuwigheid. Amen’ het brede, ontroerende, triomfantelijke volle werk. Zo brengt zijn orgelklank ons tussen hemel en aarde.

Vanavond en dit jaar gedenken èn vieren wij Michaël Maarschalkerweerd, wiens orgelklank veelzijdiger is dan ooit en ook in moderne als dan niet mainstream kerkmuziek uitstekend past. Mag dit concert u cultureel, emotioneel en geestelijk inspireren en dit jaar u aanmoedigen zo veel mogelijk concerten en andere evenementen rond Maarschalkerweerd-orgels te bezoeken, te organiseren en te promoten.

Graag sluit ik af met de woorden van de meester zelf aan het slot van z’n artikel uit 1887/1888 in ‘Het Orgel’ over ‘De geluiden van het Orgel en hunne zamenvoeging’: “Moge het voorgaande [en ook deze avond en dit jaar] voor vele organisten [koorzangers en toehoorders]  eene opwekking wezen, om het [Maaschalkerweerd-]orgel steeds beter te bestuderen, tot bevordering van den luister onzer Heilige Godsdienst, en aldus ook tot meerdere eer en glorie van God, Bron van alle kunsten en wetenschappen, Geven van alle talenten’. Hiermee is het Michaël Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015 officiëel geopend.

Fotos: © Jan Albert Wiebenga

[i] Dominicuskerk, Andreaskapel, Johannes de Deokapel, Martinuskerk , Catharinakathedraal jubée, Hieronymushuis, Begijnenkerk

www.maarschalkerweerd.info

Maarschalkerweerd & Zoon Facebook-pagina